Koszyk

Malarstwo - obrazy wielkich mistrzów malarstwa

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta

Apocalypsis cum figuris Dürera to unikalny cykl czternastu drzeworytów, będących ilustracjami do „Apokalipsy świętego Jana”.

Wątkiem Apokalipsy w malarstwie zajmowałem się już kilkakrotnie (zob. Galeria obrazów Apokalipsa), w szczególności Babilońską Nierządnicą (zob. Babilońska Nierządnica – tryptyk Michaela Huttera). Interpretowałem już także jeden z obrazów Dürera (zob. Albrecht Dürer, Apokalipsa i trzej królowie).

Najbardziej interesującą kwestią jest to, czy cykl Apocalypsis cum figuris Dürera to tylko naiwne ilustracje do rozumianego literalnie symbolicznego tekstu teologicznego, czy też może jego wnikliwe, rozumiejące interpretacje. W artykule tym zajmę się pod tym kątem interpretacją dziesiątego drzeworytu z cyklu Apocalypsis cum figuris Dürera, zatytułowanego „Apokaliptyczna niewiasta”, który przedstawia treść XII rozdziału „Apokalipsy” i o tyle stanowi jedną całość z jedenastym drzeworytem pt. „Archanioł Michał walczy ze smokiem”. Jest to ważny rozdział, gdyż zawarty w nim opis niewiasty na niebie wszedł na stałe do kanonu ikonograficznego Matki Boskiej.

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, 1498, drzeworyt, 39,2 x 28,1 cm

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, 1498, drzeworyt, 39,2 x 28,1 cm

Apocalypsis cum figuris Dürera – Niewiasta

Tytułowa postać tego drzeworytu, Niewiasta, opisana jest w sposób następujący:

  1. I ukazał się wielki znak na niebie: Niewiasta odziana w słońce i księżyc pod stopami jej, a na głowie jej korona z dwunastu gwiazd. […]  14. I dano niewieście dwa skrzydła wielkiego orła, aby poleciała na pustynię na miejsce swoje, gdzie ją żywią przez czas i [dwa] czasy, i pół czasu, z dala od węża.

Niewiasta ta przedstawiona jest po lewej stronie drzeworytu, na środku:

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Niewiasta

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Niewiasta 

Dürer nie zawahał się przedstawić jej tak, jak została opisana, w szczególności z orlimi skrzydłami, które nie należą przecież do kanonu ikonograficznego Matki Boskiej. Co jednak oznaczają te skrzydła w interpretacji artysty? Odpowiedzią może być okoliczność, że Niewiasta została pewnie osadzona na ziemi, na której opiera się księżyc pod jej stopami, a ponad nią – na górze, w samym środku drzeworytu – widzimy Boga w niebie. Oznacza to, że ta Niewiasta jest łączniczką pomiędzy ziemią a niebem, a jej orle skrzydła symbolizują ruch wznoszenia się ponad ziemię ku niebu. W takim ujęciu orzeł czy też orle skrzydła są symbolem, który uzupełnia inny ptasi symbol, mianowicie gołębicę, oznaczającą Ducha Świętego zstępującego z nieba na ziemię.

Na ruch wznoszenia się do góry wskazuje również układ dłoni Niewiasty – złożyła je jak do modlitwy, a stykające się pod ostrym kątem czubki jej palców tworzą jakby szczyt góry, na który trzeba się wspiąć.

Ważniejsza jest jednak sekwencja astronomiczna w kierunku z dołu do góry: Ziemia, Księżyc, Słońce, gwiazdy. Głowa Niewiasty z koroną z dwunastu gwiazd jest pochylona w stronę Boga w niebie, a Bóg jest ponad tymi gwiazdami.

Warto zwrócić uwagę na nietypowy układ dwunastu gwiazd w koronie Niewiasty. Nie jest to, jak zazwyczaj, krąg dwunastu gwiazd, ale dwie warstwy po sześć w każdej, dolna i górna, 6 + 6. Liczba 12 jest archetypowa jako liczba 12 pokoleń Izraela i 12 apostołów Jezusa Chrystusa, odpowiadająca dwunastu miesiącom (względnie dwunastu znakom zodiaku). Dwunastki w takim znaczeniu raczej nie dzieli się na dwie grupy po sześć, dlatego gwiazdy w koronie Niewiasty częściej przedstawia się jako krąg, a centrum, wokół którego jest on utworzony, liczone jest jako trzynasty element, jakościowo różny od dwunastu pozostałych (np. Jezus Chrystus jest tym trzynastym w stosunku do 12 apostołów). Podział dwunastki na dwie grupy sugeruje zaś, że element trzynasty znajduje się pomiędzy obiema grupami.

Apocalypsis cum figuris Dürera – Dziecko Niewiasty

I faktycznie, ten trzynasty, jako syn Apokaliptycznej Niewiasty, widoczny pomiędzy nią a Bogiem,  jest unoszony przez dwa aniołki na rozpostartym prześcieradle do Boga i jego tronu, znajdując się pomiędzy nimi:

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Dziecko Niewiasty

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Dziecko Niewiasty

Wznoszenie się Niewiasty do Boga w niebie realizuje się więc faktycznie poprzez jej dziecko, czyli jej orle skrzydła unoszą ją ponad ziemię w postaci zrodzonego z niej dziecka. Tak można w każdym razie interpretować tekst „Apokalipsy”, w którym na tych skrzydłach unosi się ona do miejsca, gdzie jest żywiona przez Boga przez 3 i pół jakiejś jednostki czasu. Liczba 3 i pół ma określone znaczenie ezoteryczne – oznacza głęboką przemianę, tego rodzaju jak zmartwychwstanie po śmierci, choć raczej w sensie symbolicznym. We wschodniej tradycji duchowej jest to liczba kundalini – „ognia wężowego”, który, zaktywizowany, podnosi się w górę i przemienia zwykłego człowieka w oświeconego, czyli w terminologii chrześcijańskiej w Syna Bożego. Tego rodzaju odniesienie jest tym bardziej zasadne, że w XII rozdziale „Apokalipsy” mowa jest o „ognistym smoku”, nazywanym również „wężem”, a sama Niewiasta jest „przyobleczona w słońce”, czyli jakby oświecona. Końcowy rezultat tej przemiany symbolizuje gwiazda, a tych gwiazd jest wiele, co oznacza, że jest to proces powtarzający się – Synowie Boży rodzą się wciąż na nowo.

Apocalypsis cum figuris Dürera – ognisty smok

Ten smok został opisany w „Apokalipsie” w sposób następujący:

3. I ukazał się drugi znak na niebie: Oto ogromny ognisty smok, mający siedem głów i dziesięć rogów, a na jego głowach siedem diademów.

Przyjrzyjmy się teraz, jak ten ognisty smok został przedstawiony na drzeworycie Dürera. Najwyraźniej również on jest łącznikiem pomiędzy niebem a ziemią, ale reprezentuje kierunek zstępujący, kierunek z nieba na ziemię. Czubek jego ogona znajduje się wśród gwiazd na wysokości Boga w niebie, a łapy i najniższa głowa – poniżej księżyca, na którym opierają się nogi Niewiasty. O tym zstępowaniu mówi się w tekście „Apokalipsy” w dwojaki sposób. Po pierwsze jako o strącaniu gwiazd z nieba na ziemię:

4. A ogon jego zmiótł trzecią część gwiazd niebieskich i strącił je na ziemię.

Po drugie zaś jako o zrzuceniu samego smoka:

8. […] i nie było już dla nich miejsca w niebie. 9. I zrzucony został ogromny smok, wąż starodawny, zwany diabłem i szatanem, który zwodzi cały świat; zrzucony został na ziemię, zrzuceni też zostali z nim jego aniołowie.

Godne uwagi w przedstawieniu tego smoka na drzeworycie Dürera jest to, że mimo iż jest on strącony na ziemię, koniec jego ogona wciąż znajduje się w niebie. Oznacza to, że ciągłość między niebem a ziemią nie została przerwana – a tę ciągłość reprezentuje właśnie smok. Po drugiej stronie, po stronie Niewiasty, nie ma tej ciągłości, wznoszenie się do nieba dokonuje się jakby tylko skokowo, a tym skokiem są każdorazowe narodziny Syna Bożego, z towarzyszącym im rozbłyskiem światła, którego symbolem jest słońce. A po narodzinach następuje uniesienie tego Syna do nieba, do Boga i do jego tronu – zapewne w postaci gwiazdy. Kluczem do przemiany człowieka w Syna Bożego jest więc ognista energia smoka, gdyż to właśnie smok ma wciąż kontakt z niebem.

W tym kontekście nie stanowi problemu interpretacja siedmiu głów ognistego smoka. Jest to siedem ośrodków wyższej świadomości zwanych czakrami. U zwykłego człowieka są one uśpione, przez co jego kontakt z niebem jest zerwany. Dopiero ich rozbudzenie umożliwia przemianę świadomości, pozwalającą zrozumieć, że „Ja i Ojciec jesteśmy Jednym”. Ziemia uziemia ludzką świadomość, ale strumień wody, którym chlusnął ze swej paszczy smok i który ziemia przyjmuje w siebie, zapładnia ją i dzięki temu może narodzić się na ziemi Syn Boży.

Na drzeworycie Dürera ten cykl zstępowania i wstępowania jest bardzo wyraźnie zaznaczony. Czubek smoczego ogona znajduje się wśród gwiazd po lewicy Boga, ale pomiędzy Bogiem a tym ogonem widzimy jeszcze dwa aniołki ze złożonymi do modlitwy dłońmi, z których jeden, znajdujący się wyżej, spogląda w dół, w kierunku strąconego na ziemię smoczego ciała, a drugi zwrócony jest twarzą w stronę Boga:

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: koniec smoczego ogona

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: koniec smoczego ogona

Ma to wymowę taką, że ruch zstępowania z nieba na ziemię dokonuje się ku chwale Boga, tzn. chodzi w nim od początku o to, żeby następnie dokonał się powrót do Boga w wyniku narodzin na ziemi Syna Bożego.

Natomiast po prawicy Boga widzimy archanioła Michała, czyli tego, który na czele swoich zastępów stacza zwycięską bitwę ze smokiem o Syna Bożego i strąca smoka na ziemię, a może raczej najpierw strąca smoka na ziemię, a potem zabezpiecza wstąpienie Syna Bożego do Boga i jego tronu.

Apocalypsis cum figuris Dürera – wyodrębnione na drzeworycie trójce

Kompozycja omawianego drzeworytu pozwala na wyodrębnienie wielu różnych trójc:

1. Bóg pomiędzy archaniołem Michałem a końcem smoczego ogona;

2. po lewicy Boga: koniec smoczego ogona  i dwa aniołki;

3. poniżej Boga: smoczy tułów z siedmioma głowami, Niewiasta i Dziecko Niewiasty –

4. dziecko Niewiasty unoszone do Boga przez dwa aniołki.

Interpretacja dwóch aniołków jest w obu przypadkach podobna. Spośród tych dwóch przy końcu smoczego ogona jeden (znajdujący się wyżej) odpowiada zstępowaniu na ziemię a drugi – powrotowi do Boga. Spośród tych dwóch unoszących dziecko do Boga jeden odpowiada temu, co znajduje się po prawicy Boga, a drugi – temu, co znajduje się po jego lewicy.

Również w przedstawieniu Boga można odnaleźć dwie trójce:

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Bóg

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: Bóg

1. promienie wokół głowy Boga grupują się w trzy wiązki: centralną, prawą i lewą;

2. palce prawej dłoni Boga tworzą trzy grupy: kciuk ustawiony pionowo reprezentuje samego Boga, złożone razem palce mały i serdeczny ustawione po przekątnej wskazują na tułów smoka i reprezentują ruch zstępujący, złożone razem palce wskazujący i środkowy wskazują na archanioła Michała i wyrażają ruch wstępujący.

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: trzy dwurożne głowy smoka

Apocalypsis cum figuris Dürera – Apokaliptyczna Niewiasta, fragment: trzy dwurożne głowy smoka

Także w przedstawieniu smoka Dürer zaznaczył trójcę, rozwiązując mianowicie problem siedmiu smoczych głów z siedmioma koronami i dziesięciu rogów w taki sposób, że trzy głowy mające po dwa rogi są odróżnione od pozostałych czterech jednorożnych. Spośród tych trzech dwurożnych jedna, z rogami skierowanymi w stronę końca smoczego ogona, chlusta w dół strumieniem wody i oznacza ruch zstępujący. Druga, z zamkniętą paszczą, znajdująca się ponad nią, ma rogi skierowane w stronę Boga i oznacza ruch wstępujący. A trzecia, z rozwartą paszczą, jest zwrócona do tyłu i przeciwstawia się jakby pozostałym czterem głowom jednorożnym. Te cztery głowy jednorożne symbolizują cztery żywioły materialnego świata fizycznego, natomiast trzy głowy dwurożne reprezentują trójcę tych samych trzech momentów, które u Boga oznaczają bycie w sobie, wychodzenie poza siebie i powrót do siebie.

Tak więc dwurożna głowa smocza zwrócona do tyłu oznacza obecność nieskończonego Boga w skończonym fizycznym świecie czterech żywiołów, która przejawia się jako dynamiczny konflikt, prowadzący w rezultacie do powrotu Boga ze świata fizycznego do samego siebie. Konflikt wyobrażony w „Apokalipsie” jako walka archanioła Michała ze smokiem jest więc w ujęciu Dürera wewnętrznym konfliktem w obrębie samego smoka, wyobrażonym jako jedna dwurożna głowa naprzeciw czterech jednorożnych. Ma to swoją analogię w układzie pięciu palców prawej dłoni Boga – kciuk odpowiadałby tej jednej dwurożnej głowie, a podział pozostałych czterech palców na dwie grupy po dwa palce sugerowałby podział czterech żywiołów na dwie grupy: yin(ziemia i woda) i yang (powietrze i ogień).

Po dokonaniu takiej analizy drzeworytu Dürera nie pozostaje nic innego niż podziwiać jego głęboką teologiczną intuicję, która kazała mu tak a nie inaczej przedstawić treść dwunastego rozdziału „Apokalipsy”.

Ogólna ocena (0)

0 z 5 gwiazdek

Skomentuj jako gość

Attachments

Location

Oceń pracę :
0
  • Nie znaleziono komentarzy

Szukaj na blogu

Ostatnie komentarze

Gość - DaVinci
Gość - Johan
Jeśli nie dostrzegasz Marii Magdaleny ob...
Gość - Dakowski Mirosław
Skąd takie gnostycko- pogaŃSKIE interpr...

Nasze produkty

OBRAZY NA PŁÓTNIE

Obrazy na płótnie

Reprodukcje obrazów drukujemy na bawełnianym płótnie artystycznym canvas naciągniętym na drewniany blejtram. Obraz ze zdjęcia jest doskonałym prezentem, gotowym do powieszenia na ścianę. 

 

więcej...

WYDRUKI GICLEE

Wydruki Fine-Art

Wydruki artystyczne giclee wykonujemy na specjalnych papierach typu fine-art, które zapewniają doskonałą jakość i trwałość drukowanych zdjęć oraz nadają pracy artysty szczególny charakter.

 

więcej...

PLAKATY

Plakaty

Plakaty drukujemy na wysokiej jakości papierze o doskonałych parametrach technicznych. Idealne rozwiązanie na ożywienie charakteru wnętrza.

 

więcej...

Jak zamawiać?

Galeria obrazów FineArtExpress prezentuje reprodukcje znanych malarzy minionych epok i arcydzieła malarstwa światowego w formie wydruków na płótnie canvas i wydruków na papierze. Wybierz zdjęcie i zamów reprodukcję obrazu na płótnie lub na papierze archiwalnym.

Zamawianie jest bardzo proste:

Krok 1

Krok 1.

Wybierz zdjęcie i produkt. Wybierz wielkość wydruku.

Krok 2

Krok 2.

Włóż do koszyka i opłać zamówienie korzystając z płatności elektronicznych.                                

Krok 3

Krok 3.

Drukarnia otrzyma gotowy, wykadrowany plik do druku o określonych parametrach.          

Krok 4

Krok 4.

Po wydruku i zmianie statusu zamówienia na „zrealizowane” otrzymasz maila z informacją o wysyłce.